Hiện nay, trên địa bàn xã Nguyệt Đức có 59 cơ sở tín ngưỡng (đình, đền, miếu, chùa, nhà thờ họ), trong đó 32 di tích đã được xếp hạng gồm 1 di tích được xếp hạng cấp quốc gia và 31 di tích được xếp hạng cấp tỉnh.
Đây không chỉ là nơi sinh hoạt văn hóa tâm linh của nhân dân mà còn lưu giữ những giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc của quê hương qua nhiều thế hệ.
Hằng năm, các đình, đền, chùa trên địa bàn đều tổ chức lễ hội truyền thống, các hoạt động tín ngưỡng, thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương tham gia.
Những hoạt động này góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, giáo dục truyền thống yêu nước và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân.
Trong thời gian qua, cấp ủy, chính quyền địa phương cùng nhân dân luôn quan tâm gìn giữ, bảo vệ và phát huy giá trị các cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo.
Tuy nhiên, do đa số các công trình được xây dựng từ lâu năm, chịu ảnh hưởng của thời tiết, khí hậu khắc nghiệt, đặc biệt là mưa bão, nắng nóng kéo dài nên nhiều công trình đã xuống cấp nghiêm trọng.
Theo thống kê của UBND xã Nguyệt Đức, hiện có ít nhất 6 di tích cần được quan tâm đầu tư tu bổ khẩn cấp, gồm: Đình Đinh Xá, đình Yên Nội, đình Phần Xa, đình Phúc Cẩm, chùa Thiên Bảo và đền Hai Bà Trưng.
Trong số đó, đình Yên Nội là một trong những di tích tiêu biểu của địa phương. Đình được xây dựng vào khoảng thế kỷ XVIII – XIX, thờ Quý Minh Đại Vương và đã được xếp hạng di tích cấp quốc gia.
Không chỉ mang giá trị kiến trúc nghệ thuật đặc sắc thời Nguyễn, đình còn là địa điểm ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử. Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, nơi đây từng là địa điểm hội họp của lực lượng du kích địa phương.
Hiện đình Yên Nội vẫn lưu giữ được nhiều hiện vật quý như: 14 đạo sắc phong thời Lê – Nguyễn, một bản ngọc phả, 6 bia đá thời Nguyễn cùng nhiều hoành phi, câu đối, đồ thờ cổ có giá trị lịch sử và nghệ thuật cao…
Tuy nhiên, sau lần tu sửa gần nhất vào năm 2005, nhiều hạng mục của đình đã tiếp tục xuống cấp.
Hệ thống câu đầu, hoành, rui bằng gỗ bị mục mọt; nhiều vị trí tường xuất hiện vết nứt, bong tróc; kết cấu công trình tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn nếu không được gia cố, tu bổ kịp thời.
Chia sẻ về mong muốn đình sớm được tu bổ, tôn tạo, bà Dương Thị Dung, Trưởng thôn Yên Nội cho biết: “Nguyện vọng lớn nhất của bà con là các cấp, ngành sớm quan tâm đầu tư tu bổ đình Yên Nội để bảo đảm an toàn cho di tích, giữ gìn những giá trị văn hóa mà cha ông để lại. Nếu để công trình tiếp tục xuống cấp thì không chỉ mất đi một di tích lịch sử mà còn mất đi một phần ký ức, truyền thống của làng quê”.
Không chỉ đình Yên Nội, đền Hai Bà Trưng tại thôn Xuân Đài cũng đang trong tình trạng đáng lo ngại. Đây là di tích lịch sử – kiến trúc nghệ thuật được xếp hạng cấp tỉnh từ năm 1992, thờ Hai Bà Trưng – hai vị nữ anh hùng dân tộc đã lãnh đạo cuộc khởi nghĩa chống ách đô hộ của nhà Đông Hán vào đầu Công nguyên.
Đền hiện còn lưu giữ 25 đạo sắc phong thời Lê – Nguyễn cùng nhiều hiện vật quý như: Tượng Trưng Trắc, Trưng Nhị, kiệu bát cống, ngai thờ và các đồ thờ cổ.
Mỗi năm, lễ hội truyền thống tổ chức vào ngày mùng 6 tháng Ba âm lịch với nhiều nghi lễ và trò chơi dân gian đặc sắc, trở thành nét đẹp văn hóa của địa phương.
Tuy nhiên, hiện nay đền không có hệ thống tường bao bảo vệ; nhiều cấu kiện kiến trúc đã xuống cấp nghiêm trọng. Một số hạng mục công trình có dấu hiệu hư hỏng do ảnh hưởng của thời gian và điều kiện thời tiết.
Mặc dù năm 2023, UBND tỉnh Vĩnh Phúc (cũ) đã ban hành Quyết định số 2658/QĐ-CT phê duyệt chủ trương chuẩn bị đầu tư dự án tu bổ, tôn tạo đền Hai Bà Trưng, song đến nay dự án vẫn chưa được triển khai, khiến người dân địa phương không khỏi lo lắng.
Thực trạng xuống cấp không chỉ diễn ra tại đình Yên Nội hay đền Hai Bà Trưng mà còn xuất hiện ở nhiều đình, chùa khác trên địa bàn xã Nguyệt Đức.
Các hạng mục hư hỏng chủ yếu gồm mái ngói bị xô lệch, dột nát; cột, kèo, xà gỗ bị mối mọt, mục ruỗng; tường bao, nền sân, bậc lên xuống bị nứt vỡ, sụt lún; hệ thống thoát nước và công trình phụ trợ chưa đáp ứng yêu cầu sử dụng.
Sự xuống cấp của các di tích không chỉ làm ảnh hưởng đến giá trị lịch sử, văn hóa mà còn tác động trực tiếp đến đời sống tinh thần, nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân.
Nếu không được quan tâm đầu tư kịp thời, nguy cơ mất mát các giá trị di sản quý báu là điều hoàn toàn có thể xảy ra.
Trước thực trạng nhiều cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo trên địa bàn đang xuống cấp nghiêm trọng, mới đây UBND xã Nguyệt Đức đã có tờ trình đề nghị cấp có thẩm quyền quan tâm hỗ trợ kinh phí thực hiện dự án tu bổ, tôn tạo các đình, đền, chùa xuống cấp trên địa bàn.
Theo tờ trình, mục tiêu của dự án nhằm bảo tồn và phát huy giá trị các di tích, cơ sở tín ngưỡng; đảm bảo an toàn cho Nhân dân trong quá trình sinh hoạt văn hóa tâm linh; nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của người dân; góp phần phát triển du lịch văn hóa địa phương và từng bước hoàn thiện hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở.
Dự kiến dự án sẽ được triển khai trong giai đoạn 2026 – 2028 với quy mô gồm: tu bổ, sửa chữa các hạng mục xuống cấp tại các đình, đền, chùa; gia cố, phục hồi kết cấu công trình; sửa chữa mái, nền, tường bao, hệ thống thoát nước; cải tạo cảnh quan, khuôn viên; đồng thời bổ sung một số hạng mục phụ trợ phục vụ hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo của nhân dân.
UBND xã Nguyệt Đức cũng kiến nghị UBND tỉnh Phú Thọ quan tâm bố trí nguồn vốn từ ngân sách tỉnh và các nguồn vốn hợp pháp khác để hỗ trợ địa phương triển khai thực hiện dự án. Đồng thời đề nghị các sở, ngành chức năng phối hợp khảo sát, đánh giá hiện trạng, tham mưu phương án đầu tư phù hợp nhằm bảo đảm hiệu quả sử dụng nguồn lực cũng như giữ gìn tối đa các yếu tố gốc của di tích.
Việc địa phương chủ động xây dựng tờ trình đề xuất hỗ trợ cho thấy quyết tâm của cấp ủy, chính quyền và Nhân dân trong công tác bảo tồn di sản văn hóa.
Tuy nhiên, trước tốc độ xuống cấp ngày càng nhanh của nhiều công trình, đặc biệt là đình Yên Nội, đền Hai Bà Trưng cùng một số đình, chùa khác, rất cần sự quan tâm, hỗ trợ kịp thời từ các cấp, ngành để những giá trị lịch sử, văn hóa quý báu của vùng đất Nguyệt Đức tiếp tục được gìn giữ và trao truyền cho các thế hệ mai sau.
Theo : Lê Sơn – Lê Mơ Báo Văn Hóa
