Nắng nóng gay gắt không còn đơn thuần là hiện tượng khí hậu mà còn là vấn đề an sinh, gây rủi ro kép về sức khỏe và sinh kế của người lao động tiếp xúc với nắng nóng.
Đây là quan điểm được nêu trong báo cáo nghiên cứu “An sinh xã hội thích ứng cho người lao động tiếp xúc với nắng nóng gay gắt tại TP. Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh” do Viện Phát triển bền vững (Đại học Kinh tế Quốc dân) và Chương trình Phát triển Liên hiệp quốc tại Việt Nam (UNDP Việt Nam) công bố ngày 18/6/2026 tại Hà Nội.
Đây là lần đầu tiên có một nghiên cứu tập trung xem xét thực trạng này tại hai đô thị lớn là Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, nơi tập trung đông đảo lực lượng lao động và chịu tác động rõ nét của nắng nóng đô thị.
Cần nghiên cứu bổ sung chính sách hỗ trợ lao động tiếp xúc với nắng nóng
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng tần suất và cường độ các đợt nắng nóng gay gắt, người lao động, đặc biệt là nhóm lao động làm việc ngoài trời, lao động phi chính thức, lao động thu nhập thấp, lao động di cư và những người ít có khả năng tiếp cận đầy đủ với các cơ chế bảo vệ xã hội, đang đối mặt với nhiều rủi ro về sức khỏe, thu nhập và sinh kế.
Kết quả nghiên cứu chính cho biết, nắng nóng gay gắt đang trở nên nghiêm trọng, phổ biến và kéo dài hơn tạo ra rủi ro ngày càng gia tăng về sức khoẻ và sinh kế. Tỷ lệ lao động ngoài trời giảm giờ làm do nắng nóng chung là 30,3%, ở Hà Nội là 45,3%, ở TP Hồ Chí Minh là 18,1%.
Nghiên cứu cũng cho biết, hệ thống an sinh xã hội của Việt Nam là một hệ thống đa tầng, toàn diện và bao trùm nhưng vẫn chưa thích ứng đầy đủ với sự thay đổi của môi trường lao động, đặc biệt là vẫn thiếu bao phủ một số nhóm người lao động, chưa thích ứng đầy đủ với biến đổi khí hậu và nắng nóng gay gắt.
Chính sách an sinh xã hội liên quan đến nắng nóng gay gắt hiện hành mang tính gián tiếp, phân tán, mức độ ưu tiên thấp và chưa theo kịp mức độ rủi ro do nắng nóng gay gắt. Người dễ bị ảnh hưởng nhất do nắng nóng là người được bảo vệ ít nhất, theo đó có 89% người lao động ngoài trời không biết chính sách hỗ trợ nào, và 42% người lao động chưa được hướng dẫn cụ thể về hỗ trợ an sinh xã hội.
Nghiên cứu đã khuyến nghị các nhóm giải pháp về bảo vệ sức khoẻ và thu nhập; nhóm giải pháp ngăn ngừa rủi ro do nắng nóng gay gắt; nhóm giải pháp thúc đẩy tăng năng lực thích ứng sinh kế.
Theo đó chính quyền địa phương nên xây dựng mạng lưới “điểm tránh nóng” và hạ tầng “nước uống – nghỉ ngơi – bóng râm” cho người lao động. Cơ quan nhà nước thực hiện dự báo rủi ro nắng nóng và xây dựng kịch bản ứng phó. Bổ sung tiêu chuẩn về quy định bảo vệ người trời tiếp xúc nắng nóng gay gắt.
Đặc biệt chú trọng thể chế hoá vai trò của cộng đồng trong việc giảm thiểu tác động cũng như ứng phó rủi ro với nắng nóng gay gắt. Hỗ trợ đào tạo lại nghề và chuyển đổi nghề nghiệp cho lao động dễ bị tổn thương.
Hệ thống an sinh xã hội thích ứng cần được nhìn nhận như một công cụ quan trọng để bảo vệ sức khỏe, thu nhập và sinh kế của người lao động trong bối cảnh biến đổi khí hậu.
Quang Lộc
