Nhân tháng hành động vì môi trường năm 2026 với chủ đề “Không khí sạch – Giao thông xanh – Hà Nội hành động”, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã tổ chức nhiều hoạt động hưởng ứng, trong đó nổi bật là “Ngày chuyển đổi giao thông xanh”, lễ ra mắt Hệ thống giám sát môi trường cộng đồng và Hội thảo “Chuyển đổi giao thông xanh”. Thông qua các hoạt động này, thành phố khẳng định quyết tâm triển khai thí điểm vùng phát thải thấp theo lộ trình thận trọng, khả thi, có sự đồng hành của người dân và cộng đồng doanh nghiệp.
Theo kế hoạch, từ ngày 1/7 đến 31/12/2026, Hà Nội sẽ triển khai thí điểm vùng phát thải thấp tại khu vực Hoàn Kiếm, với diện tích khoảng 1,65 km² và dân số khoảng 90.000 người. Đây là khu vực trung tâm, bao gồm không gian phố cổ, vùng xung quanh hồ Hoàn Kiếm và nhiều tuyến phố có mật độ thương mại, du lịch, dịch vụ cao, đồng thời cũng đang chịu áp lực lớn về giao thông và chất lượng không khí.
Theo thống kê của thành phố, khu vực Vành đai 1 có quy mô khoảng 26,07 km², dân số khoảng 625.000 người, gồm 9 phường trung tâm. Việc chọn Hoàn Kiếm làm điểm khởi đầu thể hiện cách tiếp cận từng bước: bắt đầu từ phạm vi phù hợp, đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn và khuyến khích chuyển đổi, đánh giá tác động thực tế, sau đó mới mở rộng và áp dụng các biện pháp kiểm soát khí thải khi đủ điều kiện.
Bên cạnh xe buýt, hệ thống xe đạp và xe máy điện công cộng được xác định là lựa chọn quan trọng cho các chuyến đi ngắn trong khu vực trung tâm.
Hội thảo “Chuyển đổi giao thông xanh – Thúc đẩy thực hiện vùng phát thải thấp tại Hà Nội” được tổ chức ngày 5/6/2026, với sự đồng hành của các đơn vị Be, Grab và TNGo trong khuôn khổ chương trình.
Hiện thành phố có khoảng 130 trạm xe đạp công cộng với 1.800 xe, trong đó có 300 xe đạp điện; dự kiến bổ sung thêm 79 vị trí mới trong Vành đai 1 với khoảng 1.000 xe đạp điện. Riêng khu vực Hoàn Kiếm – Cửa Nam hiện có 13 điểm/trạm với 210 xe, dự kiến bổ sung thêm 25-30 trạm, nâng tổng số phương tiện tại đây lên khoảng 410-500 xe. Những con số này cho thấy Hà Nội không chỉ đặt ra yêu cầu kiểm soát phương tiện, mà còn chuẩn bị các lựa chọn di chuyển sạch, thuận tiện hơn cho người dân, doanh nghiệp, du khách và lực lượng lao động trong khu vực.
Doanh nghiệp đồng hành, công nghệ hỗ trợ chuyển đổi
Tại hội thảo, bên cạnh ý kiến của các cơ quan quản lý, chuyên gia và người dân, thành phố ghi nhận nhiều đóng góp từ cộng đồng doanh nghiệp, trong đó có các đơn vị cung cấp dịch vụ kết nối vận tải, doanh nghiệp công nghệ và đơn vị triển khai phương tiện điện công cộng. Các ý kiến tập trung vào hạ tầng sạc, cơ chế hỗ trợ tài chính, lộ trình chuyển đổi phương tiện và giải pháp công nghệ nhằm khuyến khích sử dụng phương tiện phát thải thấp.
Đại diện Grab cho biết doanh nghiệp ủng hộ chủ trương chuyển đổi xanh của Thành phố và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” của Việt Nam. Thời gian qua, Grab đã xây dựng các giải pháp trong hệ sinh thái giao thông xanh, đồng thời phối hợp với Metro Hà Nội triển khai hoạt động khuyến khích người dân ưu tiên sử dụng phương tiện công cộng. Doanh nghiệp cũng kỳ vọng Thành phố sớm hoàn thiện các chính sách hỗ trợ hạ tầng trạm sạc và cơ chế tài chính nhằm giảm áp lực chuyển đổi đối với người dân và tài xế.
Đại diện Be Group chia sẻ, khó khăn lớn nhất hiện nay là nhiều tài xế công nghệ đang sử dụng xe xăng như nguồn sinh kế hằng ngày; do đó chuyển đổi xanh không chỉ là câu chuyện đổi phương tiện, mà còn là câu chuyện về khả năng thích ứng của lực lượng lao động. Be cho biết đã chủ động nâng cao nhận thức về giao thông xanh trong cộng đồng đối tác tài xế, đồng thời xây dựng các giải pháp hỗ trợ tài chính, thuê và sở hữu phương tiện theo nhu cầu hoạt động của đối tác.
Các doanh nghiệp cũng đề xuất tăng cường ứng dụng công nghệ số để ưu tiên phương tiện phát thải thấp, mở rộng tỷ lệ xe điện, hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ giao thông xanh và cung cấp dữ liệu phục vụ quản lý. Những đề xuất này cho thấy vai trò quan trọng của doanh nghiệp trong việc biến chính sách thành các dịch vụ cụ thể, dễ tiếp cận và phù hợp với nhu cầu đi lại thực tế.
Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội ghi nhận các kiến nghị, đồng thời khẳng định việc triển khai thí điểm cần đặt trong nguyên tắc “hỗ trợ trước – hạn chế sau”, bảo đảm công bằng, khả thi và không tạo xáo trộn đột ngột đối với đời sống người dân, hoạt động kinh doanh và sinh kế của các nhóm chịu tác động trực tiếp.
Lộ trình thận trọng, hỗ trợ chuyển đổi và mở rộng từng bước
Trong quá trình xây dựng Đề án, Thành phố lựa chọn cách tiếp cận thận trọng, có lộ trình và có đánh giá tác động. Giai đoạn thí điểm từ ngày 01/7/2026 đến ngày 31/12/2026 tập trung vào Hoàn Kiếm nhằm kiểm nghiệm mô hình tổ chức, hoàn thiện hạ tầng, truyền thông, hướng dẫn và đánh giá mức độ thích ứng của người dân, doanh nghiệp.
Theo lộ trình, giai đoạn 2 (từ 1/1/2027 đến 31/12/2027) sẽ mở rộng phạm vi sang khu vực Hoàn Kiếm – Cửa Nam, diện tích khoảng 3,6 km², dân số khoảng 136.947 người. Giai đoạn 3, từ năm 2028 đến 2029 và duy trì từ năm 2030 trở đi, vùng phát thải thấp sẽ được mở rộng trên toàn bộ khu vực Vành đai 1, diện tích khoảng 26,07 km², dân số khoảng 625.000 người.
Mục tiêu đến năm 2030 là giảm khoảng 20% lượng phát thải bụi mịn PM2.5 phát sinh trực tiếp từ giao thông, giảm khoảng 30% lượng phát thải CO và NO₂ so với kịch bản phát thải thông thường trong khu vực Vành đai 1.
Sau năm 2030, thành phố tiếp tục hướng tới mục tiêu giảm nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình khoảng 5 µg/m³ sau mỗi kỳ kế hoạch 5 năm, từng bước đưa chất lượng không khí về mức đáp ứng quy chuẩn quốc gia.
Chuyển đổi xanh, theo định hướng của thành phố, phải đi đôi với công bằng xã hội. Không phải mọi người dân, tài xế và doanh nghiệp đều có thể chuyển đổi ngay lập tức, do đó các chính sách hỗ trợ cần được thiết kế theo nhóm đối tượng, mức độ bị tác động và khả năng chuyển đổi, ưu tiên người dân thu nhập thấp, hộ nghèo, nhóm dễ bị tổn thương và lực lượng lao động phụ thuộc trực tiếp vào phương tiện hiện hữu.
Với tinh thần đó, vùng phát thải thấp không đặt gánh nặng lên riêng người dân hay doanh nghiệp, mà là một quá trình chuyển đổi có sự đồng hành của chính quyền, hệ thống tài chính, doanh nghiệp vận tải, doanh nghiệp công nghệ và cộng đồng.
Cách làm này thể hiện quan điểm nhất quán của Hà Nội: không nóng vội, không áp đặt, không gây xáo trộn đột ngột, mà triển khai theo từng bước để người dân, doanh nghiệp và hệ thống quản lý cùng có thời gian thích ứng.
PV
