Ngày 15-4, tại Thủ đô Hà Nội, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội đã trở thành điểm hội tụ của trí tuệ và tâm huyết với Hội thảo khoa học quốc gia: “Phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới”. Đây không chỉ là một diễn đàn học thuật, mà còn là bước cụ thể hóa những tư tưởng đột phá từ Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị vào thực tiễn đời sống.
PGS, TS Đinh Công Tuấn- Phó hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Hà Nội trình bày báo cáo đề dẫn.
Phát biểu dẫn dắt hội thảo, PGS.TS Đinh Công Tuấn, Phó hiệu trưởng phụ trách Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, đã đưa ra một nhận định sắc sảo: Trong một thế giới đang biến đổi không ngừng, sự cạnh tranh giữa các quốc gia không còn gói gọn trong các con số về GDP hay tiềm lực quân sự. Giờ đây, cuộc đua thực sự nằm ở sức mạnh mềm, ở năng lực sáng tạo và khả năng lan tỏa bản sắc dân tộc. Văn hóa không còn là “hậu phương” mà đã trở thành động lực khách quan, là trục cốt lõi của sự phát triển quốc gia.
Với hơn 162 tham luận từ khắp các viện nghiên cứu và cơ quan quản lý, hội thảo đã phác thảo một bức tranh toàn cảnh về diện mạo văn hóa Việt Nam qua 5 trụ cột chiến lược:
1. Đổi mới thể chế: Từ “quản lý” sang “quản trị”
Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất là yêu cầu cấp thiết về việc thể chế hóa Nghị quyết 80. Các chuyên gia thống nhất rằng đã đến lúc cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính cứng nhắc sang tư duy quản trị phát triển. Trong đó, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, thúc đẩy sự liên thông giữa văn hóa với các lĩnh vực như công nghệ, tài chính và an ninh mạng. Đặc biệt, khái niệm “chủ quyền văn hóa số” được đặt ra như một yêu cầu sống còn khi không gian văn hóa đã mở rộng sang môi trường mạng.
2. Hệ giá trị con người: Bản sắc trong dòng chảy số.
Hội thảo đã đi sâu phân tích những chuyển biến trong tâm lý và lối sống của người Việt hiện đại. Trước sự bùng nổ của mạng xã hội và xu hướng tiêu dùng nhanh, các nhà khoa học cảnh báo về hiện tượng “lệch pha” giữa nhận thức và thực hành giá trị. Tuy nhiên, các đại biểu cũng khẳng định: Hệ giá trị quốc gia không phải là những khẩu hiệu trừu tượng mà phải được hiện thực hóa qua giáo dục, sự nêu gương và thẩm thấu vào từng nếp nhà, từng làng nghề truyền thống.
3. Di sản: Sức sống mới từ tư duy “Bảo tồn động”
Câu chuyện bảo tồn di sản đã được nhìn nhận dưới góc độ kinh tế sáng tạo. Thay vì chỉ lưu giữ nguyên trạng trong bảo tàng, các tham luận đề xuất chiến lược “số hóa và kể chuyện di sản”. Khi di sản được kết nối với công nghệ và du lịch, chúng không chỉ được bảo vệ mà còn tạo ra sinh kế bền vững cho cộng đồng, trở thành những thương hiệu điểm đến có sức hút toàn cầu.
4. Công nghiệp văn hóa: Đánh thức tiềm năng. Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển các ngành nội dung số, điện ảnh, âm nhạc và thiết kế. Để biến tiềm năng thành sức mạnh cạnh tranh, hội thảo đã chỉ ra các “điểm nghẽn” cần tháo gỡ: từ hành lang pháp lý, bản quyền đến cơ chế đầu tư công – tư. Mục tiêu là hình thành nên những cụm ngành văn hóa mũi nhọn, đủ sức dẫn dắt thị trường và vươn tầm quốc tế.
5. Nhân lực chất lượng cao: Chân dung người làm văn hóa mới.
Nhân lực văn hóa trong kỷ nguyên mới không chỉ cần giỏi chuyên môn nghệ thuật mà phải là những người “đa năng”: am hiểu quản trị, thành thạo công nghệ và có khả năng làm việc trong môi trường toàn cầu. Đây chính là mắt xích quan trọng nhất để vận hành cỗ máy văn hóa vận hành trơn tru và hiệu quả.
PGS, TS Lê Hải Bình kết luận hội thảo.
Kết luận hội thảo, PGS.TS Lê Hải Bình, Phó giám đốc Thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, đánh giá cao những ý kiến tâm huyết và có tính thực tiễn cao. Ông nhấn mạnh, những luận cứ khoa học này sẽ là cơ sở quan trọng để tham mưu cho Đảng và Nhà nước, đồng thời là cẩm nang để các địa phương vận dụng linh hoạt vào thực tế.
PGS, TS Bùi Hoài Sơn trình bày tham luận.
Trong tham luận về việc thể chế hóa các chính sách đột phá, PGS.TS Bùi Hoài Sơn khẳng định: Đã đến lúc khai tử tư duy quản lý hành chính xơ cứng để nhường chỗ cho một mô hình thể chế linh hoạt, nơi văn hóa được vận hành như một “sức mạnh mềm” thực thụ.
Theo ông, chìa khóa để giải phóng mọi nguồn lực chính là sự chuyển dịch quyết liệt từ tư duy “bao cấp, quản lý” sang “kiến tạo, khơi thông”. Nghị quyết lần này đóng vai trò như một bản thiết kế chiến lược: Xác lập vị thế kiến tạo của Nhà nước, huy động sự cộng hưởng của toàn xã hội, đặt nhân tài vào tâm điểm của sáng tạo và dùng công nghệ làm đòn bẩy lan tỏa các giá trị bản sắc.
PGS.TS. Đỗ Chí Nghĩa trình bày tham luận về truyền thông và hệ giá trị quốc gia
Mở rộng góc nhìn về thể chế, PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa khẳng định truyền thông trong kỷ nguyên số đã bước ra khỏi giới hạn của một kênh đưa tin thuần túy để trở thành một thiết chế xã hội quyền năng. Đây chính là lực lượng trực tiếp kiến tạo, định hình và dẫn dắt các hệ giá trị của cộng đồng.
Nhìn thẳng vào thực trạng không gian mạng, ông chỉ ra một nghịch lý: “dòng chảy song song” giữa những nội dung lệch chuẩn, giật gân và các giá trị tích cực, trong đó cái xấu thường có xu hướng lấn lướt. Theo PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa, thách thức thực sự không nằm ở công nghệ, mà nằm ở việc thiết lập một cơ chế đủ mạnh để bảo đảm vai trò dẫn dắt giá trị của truyền thông chính thống.
Đại biểu tham dự hội thảo chụp hình lưu niệm
Hội thảo khép lại với một niềm tin mãnh liệt: Khi tư tưởng của Nghị quyết 80 thấm sâu vào đời sống và được cụ thể hóa bằng những chính sách đột phá, văn hóa sẽ thực sự trở thành nền tảng tinh thần, là nguồn lực nội sinh đưa Việt Nam vững bước trong kỷ nguyên mới.
Hoàng Tâm
