Nghệ nhân ưu tú Lâm Phen với văn văn hóa Khmer

Hồng Đào 175 lượt xem 28 Tháng Năm, 2021

Trong số gần 700 hiện vật đang được trưng bày tại Bảo tàng văn hóa dân tộc Khmer Trà Vinh, có không ít hiện vật do nghệ nhân ưu tú (NNUT) Lâm Phen, ở ấp Ba Sê A, xã Lương Hòa, huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh công phu sưu tầm, phục chế. Trong đó đáng kể và giá trị nhất là những loại nhạc cụ, phục trang mão (mũ), mặt nạ truyền thống của người Khmer Nam Bộ.

nnut lam phen 1
NNƯT Lâm Phen đang hoàn thiện những chiếc mặt nạ. (Ảnh Tư liệu).

Đam mê chế tác nhạc cụ

Sinh ra và lớn lên trong một gia đình có cha là thợ xây chùa Khmer nên từ nhỏ, cậu bé Lâm Phen đã theo cha đi xây chùa khắp vùng đồng bằng sông Cửu Long. Vốn yêu thích đàn ca, nên đi tới phum, sóc nào, Lâm Phen cũng để tâm tìm hiểu các loại nhạc cụ, những bản dân ca, dân vũ cũng như nghệ thuật xây dựng, kiến trúc chùa Khmer truyền thống của dân tộc mình.

Đặc biệt là 3 năm trong quân ngũ, những lúc rảnh rỗi, anh bộ đội Lâm Phen thường sang nhà một nghệ nhân gần đơn vị để học nghề làm nhạc cụ. Ban đầu chỉ là học cho biết, dần dà trở nên đam mê không dứt ra được và ông đã quyết tâm theo đuổi nghề làm đàn từ thủa đó.

Sau khi xuất ngũ trở về quê hương Trà Vinh, ông chọn lập nghiệp, mưu sinh bằng nghề thợ mộc và làm các loại nhạc cụ như dàn ngũ âm, đàn gáo, đàn cò, trống tay và đàn tà khê… Từ năm 1991, những loại nhạc cụ do ông Lâm Phen sản xuất bắt đầu có thương hiệu khắp tỉnh Trà Vinh và khu vực đồng bằng sông Cửu Long. Trong số những loại nhạc cụ truyền thống do ông Lâm Phen chế tác, nổi tiếng nhất là dàn nhạc ngũ âm gồm 7 loại nhạc cụ khác nhau và có 5 âm sắc phát ra từ 5 chất liệu: Sắt, da, đồng, gỗ, hơi (kèn). Trong cộng đồng người Khmer ở vùng đồng bằng sông Cửu Long, những nghệ nhân có khả năng chế tác được loại nhạc cụ này hiện chỉ còn vài ba người, trong đó nổi danh hơn chính là NNƯT Lâm Phen.

khmer 1
Trong các điệu múa truyền thống của người Khmer thường sử dụng những phục trang cầu kỳ (ảnh minh họa)

Tâm huyết bảo tồn văn hóa truyền thống

Ngoài tâm huyết với công việc chế tác các loại nhạc cụ kể trên, NNƯT Lâm Phen còn đam mê làm mão (mũ) và mặt nạ, là phục trang phục vụ trong nghệ thuật diễn xướng, múa hát truyền thống của người Khmer Nam bộ. Ông cho biết, trong các loại hình nghệ thuật diễn xướng, múa hát truyền thống của người Khmer như rô băm, dù kê thì mão và mặt nạ là 2 loại phục trang đặc biệt quan trọng, mang đậm màu sắc huyền bí, linh thiêng, thể hiện đậm chất văn hóa truyền thống của người Khmer.

Sản phẩm mão và mặt nạ do NNƯT Lâm Phen chế tác rất công phu, tỉ mỉ với đường nét, màu sắc tinh tế, sắc sảo, tạo được ấn tượng sâu đậm về tính cách của từng nhân vật thiện, ác khác nhau.

Nói về công việc chế tác mão, mặt nạ ông cho biết, trước đây các nghệ nhân phải mất nhiều công sức, thời gian để tìm nguyên vật liệu cũng như thực hiện các công đoạn chế tác. Nhưng ngày nay thì khác, việc chế tác mão, mặt nạ đã đơn giản hơn nhiều, bởi vì nghệ nhân đã dùng keo dán, sơn công nghiệp và một số công đoạn được cải tiến, giấy tốt hơn, ít thấm nước, độ bền cao.

Mão, mặt nạ thể hiện tính cách của từng nhân vật, do đó màu sắc và đặc điểm của từng sản phẩm cũng phải khác nhau. Trước đây, các nghệ nhân tự sáng tạo màu sắc từ các loại cây trái trong thiên nhiên, nhưng hiện nay họ đều dùng màu vẽ công nghiệp. Tuy nhiên để sử dụng hiệu quả, người nghệ nhân phải có kiến thức am hiểu về hội họa mới có thể pha chế, phối trộn cho ra màu phù hợp.

nhac cu 1
Nghệ nhân Lâm Phen là một trong số ít người Khmer còn biết chế tác nhạc cụ ngũ âm.

Khi Bảo tàng Văn hóa dân tộc Khmer Trà Vinh được xây dựng, đi vào hoạt động năm 1997, ông Lâm Phen được mời tham gia chế tác, phục chế nhiều hiện vật gắn với đời sống văn hóa, phong tục tập quán của người Khmer (Trà Vinh) như nhà sàn, nhà Tha La, nhà thờ ông Tà, các loại nông, ngư cụ, nhạc cụ, trang phục, mão, mặt nạ… Đặc biệt, ông đã phục chế thành công mô hình nhà chính điện của chùa Khmer, một công trình hội đủ các yếu tố độc đáo về kiến trúc, nghệ thuật điêu khắc truyền thống của người Khmer Nam bộ.

Ngoài ra, ông còn lặn lội đến nhiều phum, sóc trong cộng đồng người Khmer ở Nam bộ để sưu tầm, bảo tồn những làn điệu dân ca, những bài hát trong đám cưới truyền thống và truyền dạy lại cho thế hệ trẻ. Ông còn sáng lập ra đội trống sa dăm của xã Lương Hòa, góp phần nâng cao đời sống văn hóa, tinh thần của cộng đồng người Khmer ở địa phương. Nhờ sự tâm huyết dẫn dắt truyền nghề của NNƯT Lâm Phen, hiện nay những người con của ông đều thạo nghề chế tác nhạc cụ, phục trang (mão, mặt nạ) của người Khmer Nam bộ.

Theo baodantoc.vn

Bài viết cùng chủ đề:

    z5561016971185 65e01b06f31e45b425528154ba2ca89f

    Khám phá các xu hướng thẩm mỹ 2024 tại The Face Beauty 2024

    “The Face Beauty” mùa 3 là chuỗi hoạt động cung cấp kiến thức, kết nối giao thương, mang đến cho các chuyên gia y tế và người tham dự những thông tin hữu ích nhất để nâng cao hiểu biết về những đổi mới dẫn đầu trong lĩnh vực thẩm mỹ. Các bác sĩ, chuyên...
    z5560771881217 65980960578b29c344dca9a8efc629ff e1718965022478

    Khám phá những đổi mới tiên tiến trong ngành thẩm mỹ tại The Face Beauty Mùa 3

    “The Face Beauty” mùa 3 là chuỗi hoạt động cung cấp kiến thức, kết nối giao thương, mang đến cho các chuyên gia y tế và người tham dự những thông tin hữu ích nhất để nâng cao hiểu biết về những đổi mới dẫn đầu trong lĩnh vực thẩm mỹ. The Face Beauty mùa...
    1 8

    ‘Quê lúa’ Hải Lăng yên bình…!

    Huyện Hải Lăng nằm ở phía Nam tỉnh Quảng Trị, có QL1 đi qua, thuộc trục hành lang kinh tế Đông Tây của tỉnh Quảng Trị, thuận lợi trong việc mở rộng giao lưu hàng hóa và phát triển hợp tác thương mại. Hải Lăng có vùng biển với ngư trường rộng lớn; vùng đồng...
    4 6

    Hàng trăm thí sinh quốc tế và Việt Nam tham gia SIU Piano Competition 2024

    Tiếp nối thành công rực rỡ của mùa 1, cuộc thi Piano SIU 2024 (SIU Piano Competition 2024) hứa hẹn sẽ là sự kiện âm nhạc ấn tượng và chuyên nghiệp với hàng trăm thí sinh háo hức tham gia đến từ Việt Nam, Singapore, Nhật Bản, Nga, Hoa Kỳ, Ấn Độ,… Thu hút tài...
    3 6

    Kết nối văn hóa trong ngành kỹ xảo phim giữa Việt Nam và Pháp

    Trong 2 ngày 17, 18.6, Hiệp hội Kỹ xảo Điện ảnh & Hoạt hình Việt Nam (VAVA) đã phối hợp cùng Đại sứ quán Pháp và Viện Pháp tổ chức những buổi nói chuyện, tham quan studio, giao lưu, học hỏi văn hóa trong ngành kỹ xảo phim (VFX) giữa Việt Nam và Pháp. Đây...

Được quan tâm