Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông tiếp tục diễn biến phức tạp, một đánh giá mới đây của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) đã phát đi cảnh báo đỏ về sự tổn thương của khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. Đối với một nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, việc củng cố khả năng chống chịu không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết để bảo vệ thành quả phát triển con người.
Sức ép từ “tâm chấn” Trung Đông.
Dù cách xa về địa lý, nhưng những dư chấn từ sự leo thang quân sự tại Trung Đông đang lan tỏa mạnh mẽ đến đời sống người dân và các nền kinh tế tại Châu Á. Theo báo cáo mới nhất mang tên “Leo thang quân sự ở Trung Đông: Tác động đến Phát triển Con người tại Châu Á và Thái Bình Dương” công bố ngày 14/4/2026, sự phụ thuộc nặng nề vào năng lượng nhập khẩu và chuỗi cung ứng thiết yếu đang đẩy khu vực vào thế khó.
Ước tính, khoảng 8,8 triệu người trong khu vực có nguy cơ rơi vào nghèo đói. Tổn thất về sản lượng kinh tế có thể lên tới con số khổng lồ từ 97 tỷ đến 299 tỷ USD, tương đương 0,3% đến 0,8% GDP toàn khu vực. Những con số này cho thấy, dù có những lệnh ngừng bắn tạm thời, nhưng sự bất ổn kéo dài vẫn đang âm thầm bào mòn túi tiền của từng hộ gia đình và ngân sách của mỗi quốc gia.
Việt Nam và thách thức của nền kinh tế xuất khẩu. Với Việt Nam, áp lực trực tiếp nhất đến từ chi phí nhiên liệu và vận tải. Khi hơn 80% lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) hướng tới Châu Á phải đi qua eo biển Hormuz, bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây cũng khiến giá điện, lương thực và phân bón tăng vọt.
Là một quốc gia định hướng xuất khẩu, Việt Nam đang phải đối mặt với “gọng kìm”: một mặt là chi phí đầu vào và vận chuyển tăng cao, mặt khác là yêu cầu bảo vệ sức mua cho người dân trong nước. Đặc biệt, các nhóm đối tượng như lao động phi chính thức, người di cư, doanh nghiệp nhỏ và phụ nữ đang trở thành những mắt xích dễ tổn thương nhất trước các cú sốc thu nhập.
Bà Ramla Khalidi, Đại diện Thường trú của UNDP tại Việt Nam
Từ phản ứng tức thời đến chiến lược dài hạn.
Ghi nhận về nỗ lực của Chính phủ, bà Ramla Khalidi, Đại diện Thường trú của UNDP tại Việt Nam, đánh giá cao các biện pháp tài khóa khẩn cấp và hỗ trợ giá nhằm ổn định kinh tế vĩ mô trong thời gian qua. Tuy nhiên, bà cũng đưa ra một cảnh báo quan trọng: việc duy trì trợ cấp nhiên liệu hóa thạch quá lâu có thể là con dao hai lưỡi, làm chậm tiến trình chuyển dịch năng lượng xanh.
“Đẩy nhanh chuyển dịch năng lượng công bằng là yếu tố then chốt để đảm bảo an ninh năng lượng dài hạn và tăng cường khả năng chống chịu trước các cú sốc toàn cầu,” bà Khalidi nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, bà Kanni Wignaraja, Giám đốc Khu vực Châu Á – Thái Bình Dương của UNDP, cho rằng đây chính là thời điểm để các quốc gia thực hiện những lựa chọn mang tính bước ngoặt. Thay vì chỉ chạy theo các giải pháp tình thế, các nước cần tập trung vào:
Xây dựng hệ thống an sinh xã hội thích ứng: Bảo vệ người dân nhanh hơn tốc độ tác động của khủng hoảng.
Củng cố chuỗi giá trị nội địa: Giảm bớt sự lệ thuộc quá mức vào các biến động bên ngoài.
Đa dạng hóa hệ thống năng lượng và lương thực: Tạo ra “tấm đệm” giảm chấn trước các cú sốc từ thị trường quốc tế.
Mặc dù khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, được đánh giá là chịu tác động nhẹ hơn so với Nam Á, nhưng sự chủ quan là điều không được phép. Trong bối cảnh thế giới đầy biến động, việc coi phát triển con người là “tuyến phòng thủ hàng đầu” sẽ giúp Việt Nam không chỉ vượt qua cơn bão hiện tại mà còn tạo đà cho sự phát triển bền vững trong tương lai.
Hoàng Tâm
